Tip 1: Zet de voordelen en nadelen op een rijtje
Voor elk medicijn geldt dat de voordelen groter moeten zijn dan de nadelen. De volgende vragen kunnen je helpen deze balans te bepalen. Beantwoord de vragen eerst zelf, bespreek ze met je naasten en stel ze erna aan je behandelaar. Dan kun je de antwoorden vergelijken.
Tip 2: praat erover met je omgeving
Het is niet altijd makkelijk om met anderen te praten over medicijnen. Toch is het belangrijk. Mensen die dichtbij je staan weten heel goed hoe het met je ging zonder medicijnen. En hoe het nu met je gaat. Probeer dus duidelijk te krijgen wat je partner, kinderen, familie en vrienden ervan vinden: Willen zij ook dat je gaat afbouwen? Vraag ze ook waarom ze dat zouden willen. Of je nu stopt of doorgaat met een stemmingsstabilisator: je hebt hun steun nodig.
Tip 3: weet feiten en fabels van elkaar te onderscheiden
Zorg dat je goed weet hoe stemmingsstabilisatoren werken en wat de voor- en nadelen ervan zijn. Stel al je vragen aan je behandelaar. Informeer bij patiëntenverenigingen, bijvoorbeeld Plusminus. Onthoud: er zijn veel goede redenen om te stoppen met een stemmingsstabilisator, maar ook veel goede redenen om een stemmingsstabilisator wél te blijven gebruiken.
Tip 4: stop met een stemmingsstabilisator om de goede redenen
Veel gebruikers van een stemmingsstabilisator kennen het gevoel dat af en toe de kop opsteekt: waarom kan ik het niet zelf? Ben ik een slapjanus omdat ik een stemmingsstabilisator gebruik? Maar iedereen die worstelt met psychische klachten, weet hoe zwaar dat is. En dat het vaak een lange zoektocht is om een behandeling te vinden die werkt. Stoppen door het taboe op stemmingsstabilisatoren, of omdat het slikken van een stemmingsstabilisator zogenaamd de ‘makkelijkste oplossing’ zou zijn, is niet verstandig. Alleen als voor jou de nadelen groter zijn dan de voordelen, pas dán heb je een goede reden om te stoppen.
Tip 5: weet wat je kan verwachten
Als je wil stoppen is het verstandig hierover altijd met je behandelaar te overleggen. De behandelaar moet je vertellen wat je kunt verwachten. Stoppen kan klachten geven, al is dat lang niet altijd zo.
Tip 6: kies het goede moment
Het is niet verstandig om met een stemmingsstabilisator te stoppen in een stressvolle periode. Denk bijvoorbeeld aan een verhuizing, relatie of familieproblemen, stress op het werk, of grote financiële zorgen. Probeer dan eerst in rustiger vaarwater te komen, voordat je aan afbouwen begint. Ook is het niet verstandig om af te bouwen als je nog veel last van klachten hebt. Stoppen kan dan je klachten verergeren.
Tip 7: maak een goed afbouwplan
Maak in overleg met je omgeving en je behandelaar een afbouwplan. Zo’n plan is persoonlijk. Voor iedereen zijn andere dingen belangrijk. In een afbouwplan spreek je af hoe lang je over het afbouwen doet en in welke stappen je de dosering vermindert. Neem daar de tijd voor. Bespreek vóór je met afbouwen begint met je behandelaar wat je doet als de klachten toch weer terugkomen. Ook als dit in de avond of het weekend gebeurt. Dit is ook een onderdeel van je afbouwplan.
Tip 8: Maak en gebruik een signaleringsplan
Als het goed is heb je al een signaleringsplan. Naast een afbouwplan hoort het nog eens nalopen of het up-to-date maken van een signaleringsplan ook bij een goede voorbereiding van het afbouwen. In een signaleringsplan beschrijf je hoe je je voelt als je in balans bent en wat je kunt doen om in balans te blijven. Ook beschrijf je hoe je je voelt als je vroege symptomen krijgt, wat je dan kunt doen, wat anderen kunnen doen en wanneer je aan de bel moet trekken. Het is ook handig om op te schrijven welke medicatie je zou kunnen helpen als het niet goed gaat. Je kunt hier een voorbeeld vinden van een signaleringsplan.
Tip 9: bedenk wat jouw alternatieven zijn voor een stemmingsstabilisator
Sommige van de klachten waarvoor psychiatrische medicijnen worden voorgeschreven, kunnen ook verminderd worden met andere behandelingen of dingen die je kunt doen. Beweging en andere dingen die jou vaak ontspanning geven, kunnen bijvoorbeeld helpen bij stress, angst en somberheidsklachten. Een ander voorbeeld is cognitieve gedragstherapie gericht op slaapproblemen, als alternatief voor slaapmedicatie. Het kan fijn zijn om, voordat je gaat afbouwen, goed na te denken over deze alternatieven. Bespreek dit met je naasten en informeer bij je behandelaar naar de mogelijkheden. Zie hiervoor ook de website van Plusminus.
Tip 10: Houd bij hoe het gaat
Het is fijn om tijdens het afbouwen bij te houden hoe het met je gaat en wat je merkt van het afbouwen. Dat kan bijvoorbeeld in de vorm van een dagboek, life chart of door een app zoals PsyMate te gebruiken. Wanneer je klachten krijgt bij het afbouwen is het belangrijk om met je naasten en behandelaar te bespreken of deze klachten komen door het afbouwen zelf of doordat de klachten van een bipolaire stoornis terugkomen. Afbouwen kan namelijk spannend zijn en kan stress geven, maar dit hoeft niet gelijk te betekenen dat je klachten weer terugkomen. Het is wel belangrijk om je stemming goed bij te houden en te bespreken.
Tip 11: Neem de tijd en bouw langzaam af
Neem genoeg tijd voor het afbouwen van een stemmingsstabilisator. De kans dat het afbouwen succesvol wordt, is groter wanneer je langzaam afbouwt. Neem minimaal 4-6 maanden de tijd en langer wanneer je dit fijner vindt of wanneer het nodig blijkt te zijn. Evalueer geregeld met je behandelaar hoe de afbouw gaat.
Tip 12: probeer niet ten koste van alles te stoppen/af te bouwen
Hopelijk weet je door de tips hierboven nu meer over het stoppen/afbouwen van langdurig gebruik van een stemmingsstabilisator. Helaas kunnen we niet precies voorspellen bij wie het afbouwen zonder (veel) klachten verloopt. Ook weten we niet precies bij welke mensen de klachten weer terug komen. Houd er rekening mee dat een bipolaire stoornis voor veel mensen een langdurige kwetsbaarheid betekent, ook al hoeft dat niet te betekenen dat je altijd last van klachten hebt.
Let op, stoppen met een stemmingsstabilisator is geen doel op zich. Als het niet lukt, of als een stemmingsstabilisator je leven waardevoller en prettiger maakt, dan kun je natuurlijk ook besluiten om het gewoon te blijven gebruiken. Tot slot: als je wil afbouwen, bespreek dat dan altijd eerst met je behandelaar.